Instytut Guwernantek

OFICJALNA NAZWA SZKOŁY:

Szkoła Guwernantek (maj 1825 – listopad 1826)
Instytut Rządowy Wychowania Płci Żeńskiej (listopad 1826 / styczeń 1827 – 1838)
Aleksandryjski Instytut Wychowania Panien (1838–1862)
Instytut Aleksandryjsko-Maryjski Wychowania Panien (1862–1915)

INNE NAZWY:
Instytut Guwernantek
Instytut Rządowy Guwernantek
Instytut Rządowy Wychowania Panien
Instytut Szlachetnie Urodzonych Panien (rzad.)

LATA FUNKCJONOWANIA SZKOŁY:
1 maja 1825 – pierwsza połowa 1915

ADRES SZKOŁY:
Krakowskie Przedmieście 391 (1825-1826-)
ul. Świętojerska 1777 (dom dr. Fijałkowskiego) (-1829-)
ul. Miodowa 492 (pałac Borchów, obecnie Miodowa 17/19) (-1833-1842)
poza Warszawą: Puławy (1842-1862)
ul. Wiejska 1728/9 (później ul. Wiejska 8/1) (1826-1915)

Państwowa żeńska szkoła średnia. Powołana ze względu na deficyt kadry nauczycielskiej w prywatnych szkołach dla dziewcząt.
Szkoła Guwernantek prowadziła roczny kurs dokształcający dla czynnych nauczycielek. Już z założenia miała funkcjonować tymczasowo, do momentu „urządzenia” Instytutu. Gdy to nastąpiło, czas nauki wydłużył się do trzech lat, przy czym ostatni rok poświęcono na zajęcia praktyczne, które od 1829 roku odbywały się na pensji wzorowej Zuzanny Wilczyńskiej (w 1833 roku placówki zostały połączone). Kandydatka chcąca podjąć naukę w Instytucie musiała mieć co najmniej 14 lat i przedłożyć świadectwo ukończenia trzyklasowej pensji lub szkoły wyższej. Grono pedagogiczne tworzyło wielu profesorów Liceum Warszawskiego.

Po upadku powstania listopadowego szkołę poddano rusyfikacji; w 1838 roku opiekę nad nią objęła cesarzowa Rosji. Placówka zaczęła się upodabniać do carskich instytutów panien szlacheckich. Głównym celem szkoły przestało być kształcenie przyszłych nauczycielek. Na koszt rządu uczono odtąd przede wszystkim córki urzędników władz cywilnych i wojskowych. W 1842 roku Instytut na dwadzieścia lat przeniesiono do skonfiskowanego rodzinie Czartoryskich pałacu w Puławach (przemianowanych w 1846 roku na Nową Aleksandrię).

Od 1862 roku placówka ponownie działała w Warszawie, ale już pod nową nazwą i po scaleniu z inną szkołą rządową (Pensją Maryjską). Po wybuchu pierwszej wojny światowej Instytut ewakuowano do Rosji.

SŁAWNI NAUCZYCIELE:
Klementyna Hoffmanowa (9 września 1826 – 3 września 1831),
Tomasz Dziekoński, Antoni Waga

SŁAWNE UCZENNICE:
Narcyza Żmichowska

POWIĄZANIA:
Pensja Zuzanny Wilczyńskiej,
Pensja Maryjska.

Kamila Supeł
16.10.2025 r.